Говийн ноён хутагт Дулдуйтын Данзанравжаа: “Үлэмжийн чанар”
Говийн ноён хутагт Данзанравжаа 1839 оны шороон гахай жил одоогийн Өвөрхангай аймаг Төвхөн, Ширээт зэрэг газар заларч явахдаа бугын урамдах дууг сонсоод Хужиртын халуун рашааны ойр түр саатан Түшээт хан, Түшээ гүний хоёрын нутгийн сав газар өвөлжсөн ажээ.
Урин хавар цагт Бари багш ламтанд Очирдарийн жинан, Цагаан дарь эхийн жинан айлтгал хүртээсэн хэмээн түүхэнд тэмдэглэжээ.
Нутгийн ардуудын дунд үлдсэн аман домгоор Ноён хутагт Төвхөн, Ширээт газар ном бясалгал хийж, Хужиртын халуун рашаанд саатаж бие лагшингаа сувилаад олон дуу шүлэг зохиосон ажгуу. Тэдний нэг нь болох “Үлэмжийн чанар” дууг Илдэн бэйл нутгийн Балжирдонмэ хэмээх бүсгүйд зориулан зохиосон хэмээн Илдэн бэйлийн хошууны хөгшчүүл хуучилдаг байжээ. Зарим домогт бүсгүйн нэрийг Дадишура гэх нь ч бий.
Өдгөөгийн Хужирт нутагт уг бүсгүйн Ноён хутагтаас олж төрүүлсэн Дүйнхор хүүгийн удмаас гаралтай Ноён гэгээнийхэн гэх хүмүүс амьдардаг хэмээнэ. “Үлэмжийн чанар” дуу анх Илдэн бэйлийн хошуу, Түшээт ханы нутагт дэлгэрч анхдагч аяар нь дуулагдаж байсан гэлцдэг Улмаар цаашид түгэн дэлгэрэхдээ гол голоор ам дамжин дуулагдаж түүхэн урт хугацааны турш ая дангийн хувьд өөрчлөгдөн, хувирсаар анх зохиогдсон нутагт дуулагддагаасаа аялгуу нь өөрчлөгдөн түмэнд түгжээ.
“Үлэмжийн чанар” дуу нь хүний таван мэдэрхүй болох үзэх, сонсох, харах, хүртэх, үнэрлэхүйгээр бүсгүй хүнийг магтан дуулсан дуу юм. Говийн ноён хутагт Д.Данзанравжаа уг дуугаа зохиосныхоо дараа “Миний энэ дууг нэг удаа дуулахад 1000 дарь эх уншсантай дүйцнэ” гэж айлджээ.
