Сэтгүүлчдийг эрүүгийн хуулиар дарамтлахыг эсэргүүцэж мэдэгдэл гаргав

Монгол Улсын Үндсэн хуулиар баталгаажсан үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, үг хэлэх, хэвлэн нийтлэх, мэдээлэл хайх, хүлээн авах, түгээх эрх, эрх чөлөө нь ардчилсан нийгмийн суурь үнэт зүйл мөн.
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Цэцээс Эрүүгийн хуулийн 13.14 дүгээр зүйл буюу “худал мэдээлэл тараах” зохицуулалт нь иргэдийн үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх эрхийг зөрчиж байна гэж дүгнэснийг Улсын Их Хурал хүлээн зөвшөөрч, уг зохицуулалтыг өөрчлөх ажлыг эхлүүлсэн. Гэвч энэ хүрээнд “гүтгэх” үйлдлийг шинээр эрүүгийн гэмт хэрэгт тооцох агуулгыг төсөлд тусган, 2026 оны 05 дугаар сарын 12-ны өдөр Хууль зүйн байнгын хороогоор хэлэлцүүлэхээр төлөвлөж буйг Монголын Үндэсний Сайтын Хөгжлийн Нэгдсэн Холбоо эрс эсэргүүцэж байна.
Сүүлийн жилүүдэд сэтгүүлч, хэвлэл мэдээллийн байгууллагыг эрүүгийн хэрэг, мөрдөн шалгах ажиллагаа, хууль шүүхийн дарамтаар айлган сүрдүүлэх, улмаар өөрийгөө цензурдэх нөхцөл байдал эрс нэмэгдэж байна. Төрийн өндөр албан тушаалтан, эрх мэдэл бүхий этгээдүүдийн зүгээс хэвлэл мэдээлэлд шууд болон шууд бусаар нөлөөлөх, сэтгүүлчдийг гутаан доромжлох, хууль хяналтын байгууллагаар дарамтлуулах явдал газар авч байгаа нь хэвлэлийн эрх чөлөө, иргэдийн мэдэх эрхэд ноцтой заналхийлэл болж байна.
“Гүтгэх”-ийг эрүүгийн гэмт хэрэгт тооцох нь хэвлэл мэдээллийн байгууллага, сэтгүүлчдийн хараат бус байдалд дарамт учруулж, нийтийн ашиг сонирхлын асуудлаарх шүүмжлэлийг хумих, иргэдийн мэдээлэл авах эрхийг хязгаарлах, улмаар эрх мэдэлтнүүд шүүмжлэлийг дарах хэрэгсэл болгон ашиглах эрсдэлийг бий болгоно гэж үзэж байна. Олон улсын хүний эрхийн байгууллагууд нэр төр, алдар хүндтэй холбоотой маргааныг эрүүгийн бус, иргэний эрх зүйн хүрээнд шийдвэрлэхийг тогтмол зөвлөж ирсэн.
Түүнчлэн Үндсэн хуулийн Цэцийн дүгнэлтийг хэрэгжүүлэх хүрээнээс хальж, шинээр эрүүгийн шинжтэй зохицуулалт нэмж оруулах нь хууль боловсруулах ил тод, оролцоотой байх зарчимд нийцэхгүй гэж үзэж байна.
Хэвлэлийн эрх чөлөө бол зөвхөн сэтгүүлчдийн асуудал биш. Энэ нь иргэдийн мэдэх эрх, төрд хяналт тавих боломж, ардчиллын үнэт зүйлсийн үндэс суурь юм. Иймд хэвлэлийн эрх чөлөөг хумих, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрхийг эрүүгийн аргаар хязгаарлах аливаа оролдлогыг бид эрс эсэргүүцэж байна.